Khi nhắc đến điện ảnh, con số 24 khung hình/giây (24 FPS) đã trở thành một tiêu chuẩn bất biến. Dù công nghệ làm phim đã tiến rất xa, hầu hết các bộ phim chiếu rạp ngày nay vẫn được quay và phát ở tốc độ này. Nhưng bạn có bao giờ thắc mắc tại sao lại là 24 FPS?
Vì sao tốc độ này khiến phim trở nên “mượt mà”, trong khi game hay các nội dung kỹ thuật số lại cần đến 60 FPS hoặc hơn để đạt cảm giác tương tự?
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ “nghệ thuật của chuyển động” phía sau con số tưởng chừng đơn giản ấy.
Vì sao phim mượt ở 24 FPS?
Lý do đầu tiên đến từ cách vận hành của máy quay phim điện ảnh. Khác với game, nơi góc nhìn có thể xoay chuyển liên tục và đột ngột, trong phim, chuyển động của máy quay luôn được tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo khán giả tập trung vào cảm xúc và câu chuyện, không bị rối mắt bởi hình ảnh. Chính sự hạn chế chuyển động máy quay giúp các cảnh quay ở 24 FPS vẫn mượt mà và dễ chịu.
Lý do thứ hai là sự ổn định tuyệt đối của tốc độ khung hình. Một bộ phim chiếu rạp duy trì 24 FPS xuyên suốt từ đầu đến cuối, tương đương mỗi khung hình cách nhau 41,7 mili-giây. Không có tình trạng “tụt FPS” như trong game, nên mắt người không cảm nhận sự giật khung hình. Thậm chí, nhiều phim hoạt hình cổ điển chỉ có 8-12 FPS, nhưng vẫn mang đến trải nghiệm liền mạch vì mỗi khung hình được chiếu lặp lại 2-3 lần.
Và yếu tố thứ ba cũng là điều làm nên “chất điện ảnh” – chính là motion blur (hiệu ứng nhòe chuyển động). Trong quá trình quay, ánh sáng được ghi lại trong 1/48 giây trên mỗi khung hình phim, tạo nên dải nhòe mờ tự nhiên ở các vật thể đang di chuyển. Motion blur này giúp não người “kết nối” hai khung hình liền kề, khiến hình ảnh trở nên sống động và trôi chảy.
Nếu bạn thử tạm dừng một bộ phim đang chiếu, bạn sẽ thấy rõ hiện tượng này, đó là bí quyết khiến phim 24 FPS trông “thật” và “mềm mại” hơn.
24 FPS – con số của lịch sử điện ảnh
Trong thời kỳ phim câm, tốc độ quay phim chưa có quy chuẩn cố định, dao động từ 16-20 FPS. Kết quả là các thước phim thường có chuyển động nhanh và giật. Mãi đến cuối thập niên 1920, khi phim có tiếng ra đời, các nhà làm phim mới cần một tốc độ đồng nhất giữa máy quay và máy phát âm thanh và con số 24 FPS được chọn.
Đây được xem là tốc độ tối thiểu để mắt người cảm nhận được chuyển động tự nhiên mà không bị giật. Đồng thời, nó cũng là mức tối ưu về chi phí.
Vào thời đó, mỗi giờ chiếu phim 35mm cần tới hơn 1,6 km cuộn phim vật lý. Quay ở tốc độ cao hơn đồng nghĩa với việc tiêu tốn nhiều phim hơn, tốn kém hơn và phức tạp hơn trong khâu chiếu rạp. Việc giữ tốc độ 24 FPS giúp các nhà sản xuất giảm đáng kể chi phí quay và lưu trữ, đồng thời vẫn đảm bảo chất lượng hình ảnh đủ mượt cho khán giả.
Khi các đạo diễn cố “phá rào” khỏi 24 FPS
Dù 24 FPS là tiêu chuẩn vàng, nhiều đạo diễn đã thử thách giới hạn này. Tiêu biểu nhất là Peter Jackson với The Hobbit (2012), quay ở tốc độ 48 FPS nhằm loại bỏ rung lắc trong các cảnh hành động. Tuy nhiên, phản ứng khán giả lại trái chiều, nhiều người cảm thấy phim “quá thật”, “giống game”, làm mất đi cảm giác điện ảnh quen thuộc.
Tương tự, các định dạng như Maxivision 48 FPS, Cinerama 26 FPS, hay ShowScan 60 FPS cũng từng được thử nghiệm. Dù mang lại chất lượng hình ảnh cao hơn, nhưng do chi phí lớn và thói quen thị giác của khán giả, chúng chưa bao giờ thay thế được 24 FPS truyền thống.
Một vài bộ phim hiện đại như Billy Lynn’s Long Halftime Walk (2016) hay Gemini Man (2019) đã thử nghiệm quay ở mức 120 FPS, cho trải nghiệm cực kỳ chân thực, song vẫn chưa trở thành xu hướng phổ biến.
Ngày nay, khi phim ảnh đã chuyển sang định dạng kỹ thuật số, rào cản vật lý của cuộn phim không còn nữa. Máy quay có thể ghi hình ở 60, 120, thậm chí 240 FPS; các nền tảng streaming cũng hỗ trợ nhiều chuẩn tốc độ khung hình khác nhau.
Tuy nhiên, 24 FPS vẫn được duy trì trong phần lớn các tác phẩm điện ảnh. Nó không chỉ là một thông số kỹ thuật, mà đã trở thành ngôn ngữ thị giác mang lại cảm giác “mơ mộng”, “điện ảnh” đặc trưng mà không tốc độ nào khác có thể tái tạo.
Kết luận
Từ một giới hạn kỹ thuật và tài chính, 24 FPS đã trở thành biểu tượng của điện ảnh. Nó minh chứng rằng không phải lúc nào “nhiều hơn” cũng là “tốt hơn” mà chính sự cân bằng giữa khoa học, nghệ thuật và cảm xúc thị giác mới làm nên ma thuật của màn ảnh.
Tại MAAC, 24 FPS là kiến thức nền tảng được đề cập từ học kỳ đầu tiên của ngành VFX hay 3D Animation và trong suốt chương trình học 24 tháng học viên không chỉ học lý thuyết mà được trải nghiệm trọn vẹn triết lý điện ảnh thông qua các môn học dựng phim, diễn hoạt, cinematography, storytelling… học mô phỏng chuyển động thật, diễn hoạt nhân vật ở các dải FPS khác nhau, dựng cảnh, phân tích reference, và tối ưu storytelling bằng nhịp hình ảnh.
Thực hành quay dựng phim cơ bản
Cô Molly Phương Nguyễn – Đạo diễn và Giảng viên môn Filmmaking tại MAAC
Quan trọng hơn, người dẫn dắt tại MAAC là các đạo diễn, filmmaker và nghệ sĩ đang trực tiếp làm việc trong ngành – những người hiểu rõ vì sao một khung hình có thể khiến khán giả rung động. Mỗi đồ án học viên tại MAAC là một bài học cân bằng giữa kỹ thuật – cảm xúc – dấu ấn cá nhân, từ đó bạn sẽ hiểu cách một con số khô khan như 24 FPS có thể trở thành điểm chạm cảm xúc của khán giả, và cách biến kiến thức kỹ thuật thành ngôn ngữ điện ảnh của riêng mình.
Liên hệ MAAC ngay để tạo nên thước phim chuẩn điện ảnh của riêng bạn nhé!
Đăng ký tư vấn miễn phí tại đây
